Druk 3D modeli ludzkich tkanek na potrzeby chirurgii

Przyczynkiem prac nad poniższym projektem jest rozwijająca się onkologia, która wymaga dokładnego planowania operacji. Używanie zaawansowanych metod obrazowania zwiększa powodzenie operacji i zmniejsza komplikacje poprzez dostarczenie dokładnych danych na temat lokalizacji, kształtu i rozmiaru guza. Dzięki temu lekarze są lepiej przygotowani do operacji, a pacjent może zostać poinformowany o szczegółach swojego stanu. Dodatkowo modele 3D ułatwiają operacje rekonstrukcyjne, ponieważ druk 3D umożliwia stworzenie zaawansowanych struktur, odwzorowujących dokładnie wyciętą tkankę. Aspekt ten jest szczególnie ważny w rejonach blisko tętnic i rdzenia kręgowego.

Case study – model guza u podstawy czaszki

Badacze przeanalizowali przypadek pacjenta z guzem u podstawy czaszki. To miejsce jest jednym z najbardziej problematycznych, ze względu na małą odległość od naczyń krwionośnych i nerwów. Do stworzenia modeli anatomicznych użyto dwóch technik druku z żywic światłoutwardzalnych:

  1. PolyJet – technologia wykorzystująca ruchomą głowicę, która nadrukowuje kolejne warstwy, poprzez wtryskiwanie małych porcji żywicy. Umożliwia wykorzystanie różnych materiałów.
  2. DLP (Digital Light Processing) – obiekt drukowany jest poprzez wyświetlanie obrazu w kadzi z żywicą, utwardzany warstwa po warstwie. Tańsza metoda, ale zmiana materiału wiązałaby się z koniecznością oczyszczenia całej kadzi i ponownego uruchomienia drukowania.

W tym przypadku model DLP zawierał kość w dwóch fragmentach i arterię oraz został dopełniony o silikonowy guz. Model PolyJet zawierał dokładne odwzorowanie anatomiczne, wzbogacone względem modelu DLP o żyły, nerwy i kanaliki słuchowe.

Model anatomiczny wydrukowany w technologii PolyJet

W modelu wydrukowanym w technologii PolyJet, każda tkanka posiada inny kolor:

  1. tętnica – różowy
  2. żyła – niebieski
  3. nerwy – żółty
  4. ucho wewnętrzne – zielony
  5. guz – brązowy
  6. kość – przezroczysty

Podczas projektowania zwrócono uwagę na to, by kluczowe elementy nie posiadały podpór. Wymusiłoby to dokładniejszą obróbkę i zmniejszyło dokładność odwzorowania. Proces druku zająć 5 godzin i 47 minut. Następnie model został oczyszczony wodą pod ciśnieniem, a końcowa obróbka odbyła się przy użyciu skalpela i igły.

Model wydrukowany w technologii DLP

W celu uniknięcia deformacji, w modelu komputerowym zostały dodane podpory. Do druku użyto przezroczystej żywicy, która została dokładnie wymieszana, w celu osiągnięcia jak najlepszej homogenizacji. Po wyjęciu z kadzi, wydruk został dokładnie umyty alkoholem izopropylowym, przez 10 minut, po czym ręcznie usunięto podpory. Następnie został poddany 10-minutowej ekspozycji na światło UV, które ustabilizowało wydruk.  Proces druku zajął 6 godzin i 45 minut.

komputerowy model anatomiczny do wydrukowania w technologii DLP

Rysunek 1 – Komputerowo zaprojektowany model do druku DLP

Silikonowy guz, stanowiący dopełnienie modelu DLP został wykonany metodą odlewniczą. W tym przypadku formę stworzono przy użyciu metody FDM (Fused Deposition Modeling) z filamentu PLA. Do samego odlewu użyto silikonu Sorta Clear 37 z dodatkiem brązowego pigmentu. Proces druku formy zajął 37 minut, natomiast odlew guza 4 godziny i 30 minut.

Efekty i porównanie wydruków

Oba modele spełniały założenia projektowe. Wykazywały satysfakcjonującą jakość powierzchni. Żadna z metod nie napotkała trudności podczas druku i usuwania głównych podpór.

W modelu PolyJet największym problemem okazało się usunięcie podpór wewnętrznych z małych elementów, a dokładniej kanalików usznych. Z założenia przezroczysta kość, lekko matowiała w miejscach kontaktu z podporami, co pogarszało nieco widoczność. W miejscach, gdzie warstwa żywicy była cienka, twardość modelu nie do końca odwzorowywała twardość kości. Efekt końcowy metody PolyJet widać poniżej.

Wydrukowany model anatomiczny w technologii PolyJet

Rysunek 2 – model PolyJet przed i po usunięciu podpór

Model DLP udał się za pierwszym razem, z wyjątkiem silikonowego guza, który musiał zostać odlany ponownie, ze względu na obecność pęcherzyków powietrza w dwóch miejscach. Wysoka dokładność druku DLP sprawiła, że nawet najdrobniejsze struktury anatomiczne zostały dokładnie odwzorowane. Nie napotkano problemów z mętnieniem w miejscu styku z podporami, jak w przypadku modelu PolyJet. Materiał dobrze odwzorowywał twardość kości.

Model anatomiczny wydrukowany w technologii DLP

Rysunek 3 – Końcowy efekt modelu DLP. Po lewej złożony, po prawej rozłożony.

Ocena przydatności modeli przez lekarzy

Oba modele zostały poddane opinii lekarzy, którzy mieli ocenić zgodność z realami anatomicznymi oraz ich przydatność. Na skali od 1 do 5, gdzie jeden oznacza najgorszą ocenę, a pięć najlepszą, modele uzyskały średnie oceny odzworowania:

  1. kości – 4,5
  2. guza – 5
  3. kanalików – 5
  4. ślimak – 5

Przydatność została oceniona następującymi parametrami:

  1. jakość powierzchni – 4
  2. widoczność detali – 3,5
  3. pomoc w zrozumieniu zależności anatomicznych – 4,5
  4. pomoc w usprawnieniu komunikacji zespołu – 4

Największą kwestią sporną była widoczność naczyń krwionośnych i nerwów. Neuroradiolog uznał je za bardzo dobre, natomiast neurochirurg uznał nerwy za zbyt mało widoczne, by było to przydatne w planowaniu operacji. Obaj eksperci uznali, że modele pomogą w przygotowaniu do operacji, jednak tylko umiarkowanie wpłyną na pewność i decyzje chirurga (średnia ocena 2). W celu zwiększania przydatności dalszych projektów, należałoby zwiększyć widoczność nerwów.

Jakie problemy napotyka druk 3D w świecie chirurgii?

Pomimo swojej przydatności modele, technologie druku 3D nadal napotykają trudności. Do kilku najważniejszych należą dostępność, koszt i skalowalność. Każdy pacjent musi być traktowany indywidualnie, a wykonanie procesu wymaga pracownika z odpowiednią wiedzą i umiejętnościami. Sam koszt wydruku wyniósł 890 dolarów w przypadku technologii PolyJet oraz 24 dolary w przypadku technologii DLP (druk DLP 5$ + forma 8$ + odlew 11$).  Koszty te obejmują jedynie pracę maszyn i materiały, nie zawierają kosztów modelowania i obróbki. Problemem jest również standaryzacja i ograniczona pula materiałów, która nie zawsze odwzorowuje właściwości mechaniczne ludzkich tkanek.

Niniejszy wpis powstał w oparciu o pracę naukową polskich badaczy. Więcej szczegółów znajduje się w publikacji:

Smolarek, E., Kłak, D., Gabryszewski, B., Żukowska, M., Górski, F., Nøhr, A. (2026). Additive Manufacturing of Individualized Anatomical Models to Support Otolaryngologic Surgery Planning. In: Górski, F., Păcurar, R., Vitković, N., Rychlik, M., Jakubowicz, M. (eds) Advances in Manufacturing V. MANUFACTURING 2026. Lecture Notes in Mechanical Engineering. Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-032-23089-8_7

Zdjęcia użyto za zgodą twórców.